تبلیغات
وکالت - مروری دوباره بر قاعده لاضرر و تاثیر آن بر ضرر متعهد

مروری دوباره بر قاعده لاضرر و تاثیر آن بر ضرر متعهد

دوشنبه 5 اسفند 1387  08:24 ق.ظ

قاعده لاضرر از معروفترین قواعد حقوق اسلام است كه در طول تاریخ فقه نظرات مختلفی پیرامون مفاد و آثار آن ارائه شده است. در حقوق خارجی قواعدی مشابه با این قاعده وجود دارد كه به طورخاص در بحث تعهدات مورد استفاده قرار می گیرد. بحث اصلی این مقاله آن است كه آیا در مواردی كه اجرای تعهد ضروری گردد قاعده لاضرر، به جبران ضرر حكم می كند یاخیر؟ و آیا این قاعده علاوه بر نفی حكم ضرری ، راه حل دیگری را برای جلوگیری از ضرر پیش بینی می كندیا خیر؟

قاعده لاضرر از معروفترین قواعد حقوق اسلام است كه در طول تاریخ فقه نظرات مختلفی پیرامون مفاد و آثار آن ارائه شده است. در حقوق خارجی قواعدی مشابه با این قاعده وجود دارد كه به طورخاص در بحث تعهدات مورد استفاده قرار می گیرد. بحث اصلی این مقاله آن است كه آیا در مواردی كه اجرای تعهد ضروری گردد قاعده لاضرر، به جبران ضرر حكم می كند یاخیر؟ و آیا این قاعده علاوه بر نفی حكم ضرری ، راه حل دیگری را برای جلوگیری از ضرر پیش بینی می كندیا خیر؟

بر اساس نظر ارائه شده در مقاله ، قاعده لاضرر هم بر نفی حكم ضروری دلالت دارد وهم نهی از ضرر خارجی و این امر با پیش بینی راه حل برای جلوگیری از ضرر و بجران خسارت ملازمه دارد.

طرح مطلب

در بین قوانین جدید برخی از كشورها و نظریات حقوقی مطرح شده ضرر غیر متعارف وارد به متعهد به جهت اجرای تعهد از اسباب تعدیل تعهد و در برخی از موارد حتی موجب معافیت متعهد ازاجرای متعهد می گردد. در برخی از كشورها این موضوع تحت عنوان نظریه عدم پیش بینی (noisiverepmI) در كشورهای دارای نظام كامن لا در ذیل نظریه عقیم شدن قرارداد(noitartsurF) یا عناوین دیگر مورد مطالعه قرا رمی گیرد. در فقه قاعده لاضرر كه مستند عمده آن تعدادی از روایات می باشد با مفادی شبیه به قواعدی مانند نفی حرج ، با تقدم بر احكام اولیه می تواند آنها را منتفی سازد.

بررسی تفصیلی نظرات مختلف در مقاد این قاعده از بحث ماخارج است و كتب قواعد فقه به صور مبسوط به این امر پرداخته اند.

قاعده لاضرر برخلاف قاعده نفی عسروحرج به طور گسترده ای در ابواب غیر عبادی ، مورد استناد كتب فقهی قرار گرفته است. برخی از فقهاء اعتقاد دارند این قاعده ، ضرر و ضرار در بین مكلفین را رفع می نماید لذا شامل باب عبادات نمی گردد و به روابط انسانها اختصاص دارد.

نظریات در قاعده لاضرر

اگرچه در مورد مفاد این قاعده اختلاف نظر وجود داشته است اما فقهاء در كتب خود به طور شایع در موارد مختلفی به قاعده لاضرر تمسك نموده اند از جمله :

سقوط فریضه امر بمعروف ونهی از منكر در مواضع خوف ، رفع وجوب شهادت د رهنگام خوف ، حرمت تدلیس و غش ، مفاصه ، احتكار، جعل خیارات مانند: غبن ، تاخیر، عیب ، تصریه ، تبعض صفقه ، تعذرتسلیم ، حرمت تصرف در حریم املاك احیاء شده و00.

آنچه برای ما اهمیت دارد این است كه بتوانیم با توجه با ادله قاعده لاضرر در مورد تعهد متعهدی كه از اجرای آن متضرر می گردد حكم مشخصی را بدست آوریم .

در میان احادیث مورد استناد در قاعده ، احادث مربوط به سمره بن جندب كه با اختلاف كمی نقل شده است مورد توجه صاحب نظران قرار گرفته است .

البته ظاهرا\" ضرر و ضراری كه در این واقعه بوسیله پیامبر اسلامی صلی الله علیه و آله منتفی شده ، نوعی ضرر معنوی می باشد زیرا مرد انصاری از رفت وآمد سمره بن جندب هیچگونه ضرر مادئی را تحمل نمی كرده است بلكه آمد و شد صاحب نخله ، باعث گردیده بود كه مرد انصاری وخانواه او در فشار روحی و حرج قرار گیرند.

برخی از بزرگان با توجه به استعمالات مختلف ضرر و ضرار در قرآن و روایات ، كلمه ضرار را به معنی خسارت و ضرر معنوی وكلمه ضرر را به معنی ضرر مادی مالی دانسته اند.

بزرگان فقه ، د رمفاد جمله لاضرر و لاضرار اختلاف نموده اند، برخی آنرا نفی حكم ضرری و برخی نفی حكم به لسان نفی موضوع ضرری و گروهی نفی ضرر غیر متدارك و عده ای نهی از ضرر و بعضی از آنها آنرا از احكام حكومتی دانسته اند. اگرچه بسیاری از فقهاء این قاعده 5487را تنها در مقام نفی حكم می دانند و نه جعل آن ولی همانگونه كه مشاهده شد در تعداد قابل توجهی از مسایل فقهی به جنبه اثباتی قاعده لاضرر اشاره شده است .

بررسی و تحلیل قاعده

آنچه از مجمع نظرات و با توجه به بیان پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله بدست می آید این است كه معنای لا در لاضرر، نفی می باشد اما این نفی در مقام اجرائی تحویل به نهی می گردد. پیامبر عظیم الشان اسلام صلی الله علیه و آله با بیان جمله لاضرر و لاضرار به اصل نفی ضرر اشاره فرموده است. اما سخنان قبلی و همچنین اقدام نهائی ایشان از نهی عملی در مقام اجرائی حكایت می كند.

بطور مثال اگر كسی بگوید: در خانه ما اسراف وجود ندارد معنایش آن است كه در این خانه اسراف تحقق پیدا نمی كند و در صورت تحقق از آن جلوگیری می شود، والا اگر امكان و اجازه ممانعت از اسراف وجود نداشته باشد در عین حال زمینه آن موجود باشد، كلام سابق ، صحیح نمی باشد.

در حدیث سمره نیز پیامبر اسلام صلی الله علیه واله ضرر وضرار را در اسلام ( بنابراینكه عبارت فی الاسلام در احادیث باشد) یابطور كلی در جامعه نفی فرموده است ، و چون سمره با عمل خود موجبات ضرر(معنوی ) مرد انصاری و خانواده او را ایجاد كرده بود، ایشان در مقام اجراء برای تحقق (لاضرر) با نهی لفظی و عملی خود،سبب ضرر را از بین برد.

با تمسك به فهم عرفی - عقلائی از ادله شرعی و پرهیز از دقتهای عقلی (فلسفی ) كه جائی در استنباطات فقهی - حقوقی ندارد،می توان ضرر را مطلق ضرری دانسته عرف و عقلا آنرا مصداقی از ضررمی دانند خواه مستقیما ناشی از حكم باشد و خواه ناشی از موضوع (در نهی از ضرر خارجی ).

عبارت لاضرر ولاضرار به خوبی می تواند این دو معنا را با هم افاده كند، از طرفی كل احكام ضرری را در شریعت نفی می كند و از طرف دیگر می فرماید ضرر زدن خارجی بوسیله حاكم و قانون نفی می شود به عبارت دیگر شارع می فرماید در قانون اسلام ضرر نیست ودر جامعه اسلامی نیز ضرر نیست بدین معنا كه باید از وقوع آن جلوگیری شود. شایر تعبیر (فی الاسلام در روایات و عمل پیامبراسلام (ص ) دلالت بر معنای فوق داشته باشد.

بر این نظر اشكال استعمال لفظ در اكثر از یك معنی وارد نمی باشد زیرا این دو معنا به دو اعتبار، از عبارت حاصل می شود و در واقع یك معنا بیشتر نیست كه در دو عامل ، دو معنای ظاهرا متفاوت را افاده می كند.

همچنین منظور از این نظر این نیست كه می توان از هست ها به بایدها و از نیست ها به نبایدها رسید زیرا اولا این بحث مربوط به رابهط تكوین وتشریع است و با موضوع مورد نظر ما تفاوت دارد و ثانیا" همانگونه كه گفته شد اقتضای فهم عرفی از این عبارت كه در مقام قانونگذاری صادر شده آن است كه در عالم تشریع ،نفی حقیقی كند و در عالم خارجی ، نفی تاویل به نهی ( و به تعبیر بهتر ادعای نفی حقیقی ).

كلیت و عمومیت حدیث شریف به حدی است كه هر دو معنا را با هم شامل می شود و قبول یكی ، مستلزم ، نفی دیگری نیست زیرا این دو حكم در دو مرتبه واقع می شوند. در حقیقت ، این دو حكم ، نتیجه قهری ارتباط بین مقام تشریع مقام اجرا می باشد. بهمین دلیل ،از نهی در مقام اجرا می توان به نفی درمقام تشریع نیز پی برد.بطور مثال اگر قانونگذار در مقام اجرا بگوید: كسی نباید به حقوق دیگران تجاوز كند با استفاده از رابطه قهری فوق كه لازمه یك دستگاه حكومتی كامل می باشد می توان از این نهی ، نفی در مقام تشریع را بدست آورد. یعنی : در احكام قانونگذار تجاوز به حقوق دیگران وجود ندارد.

با توجه به این بیان ، توفیقی بین اقوال مختلف حاصل می گردد، از طرفی بین نفی و نهی رابطه برقرار شده است و از جهت دیگر بین حكم حكومتی و حكم تشریعی ، زیر حكم حكومتی در عین اینكه خصوصیت جزئی بودن خود را داراست می تواند منشائی كلی در احكام الهی (اعم از اولیه و ثانویه ) داشته باشد. لذا ایراد برخی از فقهاء در این مورد خالی از اشكال نمی باشد.

در خصوص نظریه نفی ضرر غیر متدارك و اینكه آیا قاعده لاضرر تنها رفع حكم می كند یا قادر به اثبات حكم نیز می باشد با توجه به ماطلاب سابق ، باید قایل به این عقیده باشیم كه لاضرر هم رفع حكم می كند و هم ا ثبات حكم ، زیرا آنچه در جمله لاضرر و لاضرار نفی (ونهی ) شده است مطلق ضرر ( بنا به تقریری كه گذشت )می باشدو قیدی مبنی بر اینكه منشاء آن وجود حكم است یا عدم حكم دراحادیث وجود ندارد، بنابراین نیازی به پاسخ دادن به این سخن كه عدم حكم به ضمان از احكام مجعوله شارع نیست لذا اگر موردی وجود داشته باشد كه تحت قواعد ضمان در نیاید فقیه به استناد اینكه اگر حكم به ضمان ندهد، ضرری بر شخص وارد می آید، نمی تواند حكم به ضمان دهد نمی باشد، اگر چه انكار ملازمه بین احكام وجودی و احكام عدمی از اشكالات وارده بر آن است ، زیرا در نظر عقلاء این دو قابل تحویل به یكدیگر می باشند و هر دو نیز می توانند سبب ضرر منفی قرار گیرند، لذا از بزرگانی كه قایل به نفی حكم ضرری شده اند، برخی ، این حقیقت صریحا" بیان داشته اند و آن را به عنوان یك نظریه مورد بحث قرار داده اند. علاوه بر اینكه استعمال عدم حكم در مورد شریعت اسلام صحیح نمی باشد زیرا هیچ قضیه ای خالی ازحكم شرع نیست اگرچه حكم شرع ، مساوی یا موید حكم عقل بر برائت باشد، به همین دلیل همانگونه كه بیان شد بسیاری از فقهاء در عمل از قاعده لاضرر برای اثبات حكم استفاده نموده اند.

بررسی احادیث دیگر كه به ضرر مالی یا ضرر مطلق اشاره دارند نیز همین نتایج را در بر دارد. حال اگر بواسطه حوادث خارجی ،پس از ایجاد تعهد، اجرای آن ناممكن نگردد اما مستلزم ورود ضرر به متعهد باشد، قاعده لاضرر می تواند لزوم اجرای تعهد را رفع نماید و از این جهت متعه را معاف كند؟

البته باید دقت داشت كه منظور از معافیت در اینجا، قابلیت معافیت نیز می باشد، بدین معنا كه با اثبات حق فسخ برای متضرر و اعمال آن ، متعهد معاف می گردد. قاعده لاضرر به عنوان یك اصل تعدیل كنند، ممكن است بر حسب مورد آثاری مانند اثبات حق مطالبه خسارت یا حق فسخ را بدنبال داشته باشد. با توجه به مطالب گذشته مشخص می گردد كه قاعده لاضرر، یك قاعده كلی در خصوص جلوگیری از ضرر را ارائه می كند اما در مورد نوع جبران یا اقدامی كه غرض شارع را تامین می كند ساكت است بنابراین،دفع ماده ضرر مانند عمل پیامبر(ص )، پیش بینی حق فسخ ، تعدیل و جبران خسارات می تواند بعنوان ورق وصول به غایت قاعده مورد توجه قرار گیرد.

در فقه اهل سنت نیز قاعده لاضرر كاربرد قابل توجهی دارد واز طریق فسخ قرارداد كه بارزترین اثر این قاعده می باشد موجبات تعادل وضعیت طرفین را فراهم می آورد. در خاتمه ، نكاتی چند در تكمیل بحث بیان می گردد:

الف ) با توجه به اینكه در احادیث ، معیار مشخصی برای ضرر و ضرار تعین نشده است باید آنرا ضرری دانست كه با توجه به موارد، عرفا" غیر عادی و غیر قابل اغماض باشد و ضررهای قابل مسامحه عرفی ، از مفاد احادث خارج می باشند.

ب ) همانگونه كه گفته شد، لفظ ضرار اطلاق دارد بنابراین شامل ضررهای مالی ، جانی و معنوی می گردد و هر یك از اینها می تواند موجب رفع تعهد گردد.

ج ) در مقام تزاحم ضرر متعهد و متعهدله ، علاوه بر نفس ضرر باید به نوع آنها توجه شود و با عنایت به ادله مرجحات واهمیت آنها، یكی بر دیگری ترجیح داده شود. بطور مثال اگر اجرای تعهد منجر به ضرر جانی متعهد و ضررمالی متعهد و ضرر مالی متعهدله می گردد. مسلما" بدلیل اهمیت ضرر جانی ، این ضرر مقدم و تعهد متعهد رفع می شود. برخی فقهاء در مواردی كه رد عین برای غاصب موجب عسر و حرج یا ضرر(غیرمتعارف ) باشد الزام به رد را باقاعده لاضر رفع و پرداخت بدل را صحیح دانسته اند.

د) در تمامی موارد اعمال قاعد لاحرج و لاضرر كه از متعهد رفع مسئولیت می شود، متعهد نبای در ایجاد حرج و ضرر تقصیر یا اقدام نموده باشد، در مواردی كه تعهد با تقصیر متعهد غیر اجرا می گردد، رفع اجرای تعهد منافاتی با مسئولیت متعهد درجبران خسارت ندارد

ه) اگر احادیثی كه عبارت فی الاسلام یا علی المومن در آنها وجود دارد مستندقاعده قرار گیرند، احتمالا" این قاعده نیز مانند قاعده نفی عسر و حرج از مختصات مسلمانان می باشد مگر اینكه با الغاء خصوصیت ، حكم قاعده را عام مطلق بدانیم.با توجه باآنچه گذشت شاید مقصود از عبارات فوق جامعه اسامی باشد نه مسلمانان .

در هر حال ، اگرچه فقهای اسلام در این قاعده ، نظرات مختلفی را ابراز نموده اند اما هر یك حقایقی را بیان داشته اند كه نظامهای حقوقی پیشرفته در عصر حاضر، آنها را قوانین خود وارد كرده اند. این امر بخوبی نشان می دهد نظام حقوقی اسلام كه مبتنی بر فطرت و عقل سلیم و صادر از مصدر وحی می باشد قادر است با حفظ طراوات و حیات خود مشكلات جوامع بشری را براساس عدل و انصاف برطرف نماید

نویسنده : دكتر سیامك ره پیك

منبع:lawnet


نوشته شده توسط: قاسم قدیانلو | آخرین ویرایش:- | نظرات() 

http://drywgacorn.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 03:29 ق.ظ

With thanks, I value it.
buy original cialis cialis kaufen bankberweisung prix de cialis cialis australia org cialis generico lilly click now buy cialis brand comprar cialis navarr price cialis wal mart pharmacy generic cialis look here cialis order on line
http://wohnsecy.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 11:36 ق.ظ

You actually explained that adequately.
cialis prices warnings for cialis we recommend cheapest cialis order generic cialis online cialis online price cialis wal mart pharmacy free cialis cialis 30 day trial coupon sialis cialis in sconto
http://writtarna.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 08:54 ب.ظ

Thanks. I appreciate it.
tadalafil 10 mg cialis 5 mg estudios de cialis genricos rx cialis para comprar achat cialis en europe 5 mg cialis pharmacie en ligne tesco price cialis bulk cialis preis cialis 20mg schweiz cialis canada
http://speakonkhal.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 04:02 ق.ظ

Nicely put, Many thanks!
cialis 5 mg scheda tecnica cialis cuantos mg hay purchasing cialis on the internet cialis 5mg prix ou acheter du cialis pas cher cialis generika in deutschland kaufen cost of cialis per pill online prescriptions cialis cialis super kamagra generic low dose cialis
Generic cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 07:25 ب.ظ

Nicely spoken of course! !
cialis mit grapefruitsaft 200 cialis coupon viagra vs cialis vs levitra cialis farmacias guadalajara are there generic cialis cialis pills in singapore cialis purchasing cialis coupons cheap cialis cialis 5 effetti collaterali
http://cusbiohoo.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:02 ق.ظ

Wonderful info. Thanks!
online cialis cialis generique look here cialis cheap canada cialis prezzo di mercato best generic drugs cialis buying brand cialis online cost of cialis per pill tadalafil generic how to buy cialis online usa cialis generico in farmacia
how much is cialis
چهارشنبه 29 خرداد 1398 08:18 ق.ظ

Appreciate it! Loads of posts.

cialis 50 mg soft tab where to buy cialis in ontario rx cialis para comprar cialis qualitat generic cialis soft gels dose size of cialis cialis coupons printable rezeptfrei cialis apotheke cialis therapie prix de cialis
Cialis pills
سه شنبه 28 خرداد 1398 10:00 ق.ظ

Really many of fantastic knowledge!
order a sample of cialis costo in farmacia cialis viagra vs cialis generic cialis levitra opinioni cialis generico cialis coupons printable cost of cialis cvs achat cialis en suisse buying cialis on internet deutschland cialis online
http://sancredest.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 06:47 ب.ظ

Cheers! I value it.
we choice cialis uk where cheapest cialis cialis kaufen trusted tabled cialis softabs american pharmacy cialis purchase once a day cialis cialis canada on line cialis generico postepay cialis 20mg price cialis per pill
http://quelackmi.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 03:42 ق.ظ

You said it nicely..
cialis for sale viagra cialis levitra safe dosage for cialis cialis generico en mexico cialis generique 5 mg cialis 20mg prix en pharmacie cialis online holland cialis price thailand we choice free trial of cialis cialis super kamagra
http://miroban.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 02:17 ب.ظ

You revealed that adequately.
discount cialis cialis billig cialis 50 mg soft tab cialis 30 day trial coupon cuanto cuesta cialis yaho cialis coupon generic cialis at the pharmacy cialis price thailand cialis prices in england opinioni cialis generico
http://disflighto.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 12:04 ق.ظ

Cheers! I appreciate it.
comprar cialis 10 espa241a price cialis best cialis coupons purchase once a day cialis prix de cialis click now cialis from canada cialis super kamagra link for you cialis price ou trouver cialis sur le net cialis patent expiration
http://lecballbes.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 09:59 ق.ظ

Terrific forum posts. Thanks!
cialis rezeptfrei cialis with 2 days delivery cialis mit grapefruitsaft opinioni cialis generico deutschland cialis online buy cialis online cialis tadalafil generic cialis levitra enter site natural cialis we choice cialis pfizer india
http://porduppbal.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 05:27 ق.ظ

With thanks! Ample content!

side effects for cialis cialis 20 mg side effects of cialis generico cialis mexico we use it 50 mg cialis dose cialis manufacturer coupon ou acheter du cialis pas cher acheter cialis kamagra opinioni cialis generico cialis coupon
buy viagra over the counter in canada
سه شنبه 21 خرداد 1398 03:22 ب.ظ

I'm really loving the theme/design of your blog. Do you ever run into any web browser compatibility issues? A number of my blog audience have complained about my website not operating correctly in Explorer but looks great in Chrome. Do you have any suggestions to help fix this issue?
cialisvie.com
سه شنبه 21 خرداد 1398 06:16 ق.ظ

Seriously lots of great facts!
cialis in sconto cialis manufacturer coupon cialis reviews cialis australian price cialis kamagra levitra cialis generico online cialis sicuro in linea online cialis cialis for sale in europa cialis tadalafil online
cialisvie.com
دوشنبه 20 خرداد 1398 01:03 ق.ظ

Thank you. I like it.
cialis cost cialis prezzo in linea basso tesco price cialis cialis pills price each cialis canadian drugs online prescriptions cialis callus cialis 5mg billiger we recommend cialis best buy cialis et insomni
http://cialisvie.com/
شنبه 18 خرداد 1398 07:04 ب.ظ

With thanks! Helpful stuff!
recommended site cialis kanada try it no rx cialis american pharmacy cialis effetti del cialis generic cialis review uk generic cialis review uk cialis 20mg preis cf cialis savings card cialis en mexico precio generic cialis levitra
buy generic cialis online
پنجشنبه 15 آذر 1397 08:57 ب.ظ

Thanks, I appreciate it.
cialis diario compra the best site cialis tablets cialis lowest price online prescriptions cialis buy cialis sample pack low dose cialis blood pressure cialis 30 day sample tadalafil 20mg calis cialis patentablauf in deutschland
buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:24 ق.ظ

You explained it adequately!
cialis tablets acheter cialis meilleur pri cialis professional yohimbe legalidad de comprar cialis recommended site cialis kanada comprar cialis navarr acquistare cialis internet cialis generika in deutschland kaufen buy cialis uk no prescription acheter du cialis a geneve
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:03 ق.ظ

With thanks, Awesome information.
we like it cialis soft gel cialis et insomni acheter du cialis a geneve buy cialis uk no prescription tadalafil 10 mg cialis 50 mg soft tab fast cialis online tesco price cialis cialis wir preise acheter cialis meilleur pri
Generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:29 ب.ظ

You've made your point very well.!
cialis side effects tesco price cialis cialis generique cialis 30 day trial coupon wow cialis 20 cialis 5mg american pharmacy cialis sialis tadalafil canada discount drugs cialis
Cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 10:39 ق.ظ

Truly a lot of superb tips!
acheter cialis meilleur pri cialis 5 mg scheda tecnica prezzo di cialis in bulgaria cialis wir preise cost of cialis cvs legalidad de comprar cialis does cialis cause gout cialis herbs buy brand cialis cheap tadalafil generic
buy cialis us pharmacy
دوشنبه 12 آذر 1397 10:55 ب.ظ

Very good posts, Appreciate it!
cialis cuantos mg hay comprar cialis 10 espa241a opinioni cialis generico cialis generic availability cialis prices tesco price cialis cialis online napol cialis 30 day sample cialis mit grapefruitsaft cialis 20mg prix en pharmacie
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 10:06 ق.ظ

Good info. Thanks a lot!
tadalafil generic rezeptfrei cialis apotheke prezzo di cialis in bulgaria cialis vs viagra cialis kaufen bankberweisung cialis professional from usa cialis y deporte cialis sicuro in linea when will generic cialis be available cialis kaufen wo
Buy cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 10:23 ب.ظ

Effectively spoken indeed! .
cialis 30 day sample pastillas cialis y alcoho cialis prices in england effetti del cialis cialis pills boards cialis 5 mg buy wow cialis tadalafil 100mg cialis en mexico precio cialis prezzo in linea basso cialis dose 30mg
buy generic cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 09:27 ق.ظ

Awesome postings, With thanks.
tarif cialis france cialis for sale south africa rx cialis para comprar viagra vs cialis vs levitra order generic cialis online prices for cialis 50mg cialis daily cialis daily generic cialis pill online cialis patentablauf in deutschland
buy cialis online us pharmacy
شنبه 10 آذر 1397 10:34 ب.ظ

You've made your stand very well!!
cialis in sconto does cialis cause gout cialis sale online what is cialis generic cialis at the pharmacy cialis patentablauf in deutschland are there generic cialis cialis lowest price cialis 20mg preis cf rx cialis para comprar
buy generic cialis online
جمعه 9 آذر 1397 10:02 ب.ظ

Appreciate it, Plenty of knowledge!

cialis vs viagra fast cialis online cialis prices link for you cialis price cialis 05 cost of cialis per pill where do you buy cialis purchasing cialis on the internet we recommend cialis best buy cialis generico
Cialis generic
جمعه 9 آذر 1397 10:06 ق.ظ

Awesome data. With thanks.
prezzo di cialis in bulgaria purchasing cialis on the internet interactions for cialis cialis authentique suisse acheter du cialis a geneve we use it cialis online store price cialis best brand cialis generic order generic cialis online generico cialis mexico
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30